• Claim Participants

Rentederivaten bieden ondernemingen de mogelijkheid zich te beschermen tegen de gevolgen van een stijging van de variabele rente. De banken hebben vanaf 2005/2006 het Nederlandse MKB geadviseerd het renterisico op de leningen met een variabele rente (meestal 3-maands EURIBOR) die zij aan het MKB hebben verstrekt, af te dekken met rentederivaten, meestal in de vorm van een renteswap. In sommige gevallen werd het afsluiten daarvan door de bank verplicht gesteld.

Door de sterke rentedaling sinds het afsluiten van veel van deze renteswaps (periode 2005 – 2009) hebben deze renteswaps voor de MKB-ondernemingen een negatieve waarde ontwikkeld. Dit heeft voor veel MKB-ondernemers voor grote financiële problemen gezorgd.

Niet alleen is door deze negatieve waarde het weerstandsvermogen van de onderneming aangetast, doch blijkt in de praktijk dat herfinanciering van de onderliggende leningen ernstig wordt bemoeilijkt, indien de nieuwe financier de lopende renteswap niet wenst over te nemen. Bij vervroegde aflossing van de onderliggende leningen dient de negatieve waarde van de renteswap aan de bank te worden voldaan en veroorzaakt daarmee onmiddellijk een liquiditeitsprobleem. Ook hebben banken gemeend de oorspronkelijke opslag boven het EURIBOR tarief te verhogen, indien zij daartoe aanleiding zagen, terwijl de MKB-ondernemer er van uitging dat hij zijn renterisico volledig had afgedekt.

Een voorbeeld uit de praktijk. Een MKB-ondernemer heeft op advies van zijn bank op 1 april 2005 een 10-jarige renteswap met een nominale waarde van € 5.000.000 afgesloten tegen een swaptarief van 3,602% (zie blauwe lijn grafiek). In de periode april 2005 tot en met november 2006, en de periode januari 2009 tot en met maart 2015 kende de renteswap een negatieve waarde en heeft de ondernemer € 1.006.964 onder de renteswap aan de bank betaald (zie rode vlakken in de grafiek). In de periode 1 december 2006 tot en met 1 december 2008 kende de renteswap een positieve waarde en heeft de ondernemer een bedrag van € 89.266 van de bank ontvangen (zie groene vlak in de grafiek).

Zou de bank de ondernemer echter een rentecap hebben geadviseerd en verkocht, dan zou de ondernemer weliswaar een premie verschuldigd zijn geweest, doch dan zou hij volop van de rentedaling hebben kunnen profiteren. Voor een rentecap met dezelfde nominale waarde en looptijd zou de ondernemer op 1 april 2005 een premie hebben betaald van € 182,318 bij een strike rate van 4,25%. De bank zou de ondernemer dan in de periode augustus 2007 tot en met november 2008 een betaling onder de rentecap hebben gedaan van € 34,052 (zie groene vlak in de grafiek), terwijl de ondernemer volop van de rentedaling had kunnen profiteren.

Vanwege de vele klachten die door de MKB-ondernemers werden geuit en de aandacht die aan dit onderwerp in de media en de politiek werd en wordt besteed, is de AFM in 2013 een onderzoek gestart naar de dienstverlening van sommige banken op dit gebied aan het niet-professionele MKB of die dienstverlening mogelijk niet-passend of onzorgvuldig is geweest. De AFM heeft de banken daarom medio 2014 opgeroepen om alle uitstaande rentederivatencontracten bij het niet-professionele MKB te herbeoordelen. In het laatste rapport van de AFM, getiteld “Rapportage rentederivatendienstverlening aan het MKB” van maart 2015 wordt gemeld dat per eind juli 2014 circa 17.600 rentederivaten uit staan bij 14.316 niet-professionele MKB-ondernemingen.

Een aantal van de MKB-ondernemers heeft de uitkomst van die herbeoordeling niet afgewacht en heeft een procedure aanhangig gemaakt bij de rechter. Vanaf 2007 is het aantal zaken dat door de MKB-ondernemers bij de rechter is aangebracht met zo’n 56,7% per jaar gestegen. Onderstaande grafieken geven het aantal zaken per jaar weer en bij welke rechterlijke instanties de zaken zijn aangebracht.

De juridische grondslagen die door de MKB-ondernemers in deze procedures zijn dan wel worden gehanteerd, betreffen onder meer de zogenaamde wilsgebreken in de vorm van bedrog, dwaling, bedreiging en misbruik van omstandigheden, op grond waarvan de overeenkomst buiten dan wel in rechte is respectievelijk wordt vernietigd. De betalingen die door de MKB-ondernemer onder de renteswap zijn betaald, worden dan als onverschuldigd betaald teruggevorderd. Ook wordt een beroep gedaan op de schending van de zorgplicht door de bank dan wel onrechtmatige daad en wordt de vergoeding van de schade die daardoor geleden is gevorderd.

Claim Participants heeft en zal de uitspraken die door de rechterlijke instanties tot op heden zijn gedaan en die op de website van de rechterlijke macht (rechtspraak) zijn gepubliceerd in het submenu “Uitspraken” opgenomen respectievelijk opnemen(uitspraken). Tevens zal Claim Participants besluiten van de AFM opnemen die betrekking hebben op rentederivaten en die op de website van de AFM zijn of worden gepubliceerd (AFM). In het submenu “Artikelen” heeft en zal Claim Participants van tijd tot tijd juridische artikelen opnemen waarin specifieke zaken worden uitgediept dan wel toegelicht. (artikelen)